Lichamelijk onderzoek bij rugpijn: zo werkt het stap voor stap
Een lichamelijk onderzoek bij rugpijn bestaat uit een gesprek, kijken naar hoe u beweegt, en testen van gewrichten, spieren en zenuwen. Het laat zien hoe uw rug werkt, iets wat een scan niet toont. Hier leest u wat de rugspecialisten van Rugcentrum Hilversum in elke stap doen en waarom.
Waarom een lichamelijk onderzoek meer zegt dan een scan
Veel mensen verwachten dat een foto of MRI het antwoord geeft. Begrijpelijk, want een beeld voelt als bewijs. Toch begint en eindigt een goede diagnose bij rugpijn met handen, ogen en vragen.
Een scan toont hoe weefsel eruitziet terwijl u stilligt. Het lichamelijk onderzoek toont wat er gebeurt als u buigt, draait, tilt en loopt.
Welke beweging lokt de pijn uit en welke verlicht? Welk gewricht doet niet mee? Geeft een zenuw zijn signalen goed door? Dat zijn de vragen die bepalen wat u nodig heeft.
Richtlijnen voor lage rugpijn, waaronder die van het KNGF, zetten het gesprek en het lichamelijk onderzoek daarom voorop. Beeldvorming komt pas in beeld als het onderzoek daar aanleiding toe geeft. Hoe die afweging gaat, leest u in wanneer een MRI zinvol is.
Hoe begint het lichamelijk onderzoek: het gesprek
De eerste tien minuten zit u gewoon op een stoel. De behandelaar vraagt hoe en wanneer de klacht begon, waar u hem voelt en of hij uitstraalt.
Wat maakt het erger: zitten, bukken, hoesten, omdraaien in bed? Wat helpt? Is het de eerste keer of komt het terug?
Daarna gaat het over uw dag. Werk, sport, slaap, spanning, eerdere behandelingen, medicijnen en uw algemene gezondheid. Ook wat u zelf denkt dat er aan de hand is, en wat u weer wilt kunnen. De thuiswerker die om drie uur ‘s middags vastloopt, heeft een ander plan nodig dan de stratenmaker met ochtendstijfheid.
Uit dit gesprek komt bijna altijd al een vermoeden. De testen daarna bevestigen het of sturen het bij. Sten Hofstad zei in onze podcast waarom dat begin zo zwaar telt:
“Als iemand naar mij toe komt, dan wil hij een goed verhaal hebben, en alleen dan gaat hij het doen.”
Sten Hofstad, chiropractor bij Rugcentrum Hilversum, in BeweegBeter #12
Een plan werkt pas als u begrijpt waarom het zo in elkaar zit. Dat begrip begint bij goed luisteren.
Zo bereidt u zich voor
Schrijf vooraf op wanneer de klacht begon, wat hem erger en minder maakt en welke medicijnen u gebruikt. Heeft u een verslag van een foto of scan, neem dat mee. En bedenk wat u over drie maanden weer wilt kunnen: een hele werkdag zitten, de kleinkinderen optillen, achttien holes lopen. Dat doel stuurt het plan van uw rugspecialist.
Het lichamelijk onderzoek van de rug in zes stappen
De volgorde verschilt per klacht, maar deze onderdelen komen vrijwel altijd terug. U houdt kleding aan waarin u makkelijk beweegt.
Kijken. Hoe u staat, loopt, gaat zitten en weer opstaat. De behandelaar let op de stand van bekken en schouders en op bewegingen die u ontwijkt.
Bewegen. U buigt voorover, achterover en opzij en draait de romp. Hoe ver gaat het, waar stopt het, en verandert de pijn als u een beweging een paar keer herhaalt?
Heupen en bekken. Liggend test de behandelaar de draaiing en buiging van de heupen en de gewrichten van het bekken. Een stijve heup laat de onderrug harder werken.
Zenuwen. Bij uitstraling volgen testen van kracht, gevoel en reflexen en het gestrekt heffen van het been. Wat elke test zegt, staat in neurologische testen uitgelegd.
Voelen. Met de handen onderzoekt de behandelaar per wervelsegment hoeveel het beweegt, en waar spieren gespannen of drukgevoelig zijn.
Kracht en aansturing. U doet een paar korte testen voor romp, billen en benen, en laat zien hoe u bukt en tilt. Meer daarover in de beoordeling van bewegingskwaliteit.
Doet dat pijn? Het is de bedoeling dat we uw bekende pijn even oproepen, want dat vertelt waar hij vandaan komt. Meer dan dat hoeft niet. U geeft aan wat u voelt en de behandelaar past het tempo aan. Bij acute rugpijn blijft het onderzoek kort en doen we de rest een week later.
Wat het onderzoek uitsluit
Onderzoeken is ook wegstrepen. Met de vragen en testen gaat de rugexpert na of de klacht past bij een gewone rugklacht van gewrichten, spieren, schijven of zenuwen. Bij verreweg de meeste mensen is dat zo, en dat is een geruststellende uitkomst op zich. U hoort het hardop: dit hebben we nagekeken, dit is in orde, en hier zit het wel.
Zo pakt de rugspecialist het lichamelijk onderzoek aan
In ons rugcentrum werken drie vakken onder één dak. Ze doen grotendeels hetzelfde basisonderzoek, zodat u bij elke rugspecialist in Hilversum een volledig beeld krijgt. Ieder legt daarbinnen een eigen accent.
De chiropractor: wervelkolom en zenuwstelsel
De chiropractor is universitair opgeleid op wervelkolom en zenuwstelsel. Hij onderzoekt de beweging per wervelsegment, van nek tot bekken, en doet het neurologisch onderzoek als er uitstraling is. Heeft u foto’s of een MRI-verslag, dan leest hij die mee.
De fysiotherapeut: belastbaarheid en beweegpatroon
De fysiotherapeut meet wat uw rug en benen aankunnen: kracht, uithouding, balans, en de manier waarop u tilt en bukt. Hij vraagt door op werk en sport, omdat het plan daarop moet aansluiten. De uitkomst wordt het startpunt voor oefentherapie.
De manueel therapeut: gewrichten van rug, bekken en ribben
De manueel therapeut is een fysiotherapeut met een masteropleiding manuele therapie. Hij test heel precies hoe de gewrichten van wervelkolom, bekken en ribben ten opzichte van elkaar bewegen, en combineert dat met het beweegonderzoek. Wat de behandeling inhoudt, leest u bij manuele therapie bij rug- en nekklachten.
Bij wie u ook begint, de bevindingen komen in één dossier. Ziet uw behandelaar iets waar een collega van een ander vak meer mee kan, dan loopt hij even binnen of plant hij een afspraak in. U hoeft uw verhaal niet opnieuw te doen.
Wat u na het lichamelijk onderzoek kunt verwachten
U krijgt meteen uitleg: wat we denken dat er speelt, wat het onderzoek heeft uitgesloten en wat dat betekent voor de komende weken. Daarbij hoort een eerlijke schatting van de duur. Gewone lage rugpijn knapt bij de meeste mensen binnen enkele weken flink op; klachten die er al maanden zijn, vragen meer tijd.
Het plan noemt wie wat doet. Bijvoorbeeld: de chiropractor of manueel therapeut maakt de eerste weken het stijve deel van de rug los, de fysiotherapeut bouwt daarna kracht op, en u oefent thuis tien minuten per dag. Na een paar behandelingen herhalen we de testen die bij het begin afweken. Zo ziet u zelf of het de goede kant op gaat, en sturen we bij als dat niet zo is.
Meestal start de behandeling in dezelfde afspraak en gaat u naar huis met één of twee oefeningen. Hoe een eerste bezoek praktisch verloopt, staat bij uw eerste afspraak bij de rugspecialist.
Als het onderzoek om meer vraagt
Soms past het beeld niet bij een gewone rugklacht, of blijven kracht en gevoel in een been achter. Dan overleggen we met een arts. Die beslist over een scan, een injectie of een operatie.
Uw rugexpert begeleidt u ervoor en erna. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.
Twee oefeningen na het lichamelijk onderzoek van uw rug
Welke oefeningen u meekrijgt, hangt af van wat we vinden. Deze twee geven we vaak mee als heupen en bilspieren te weinig meedoen.
Beide knieën naar buiten laten zakken (vlinder, bewegend)
Past ook in de eerste dagen. Het gewicht van de benen opent heupen en liezen rustig; een zachte oefening als de heupen stijf blijken.
Ga op uw rug liggen met gebogen knieën.
Laat beide knieën rustig naar buiten zakken richting de vloer.
Houd kort vast.
Breng de knieën langzaam terug en herhaal.
Advies: 10x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.
Been naar achteren strekken in stand
Voor als de ergste pijn gezakt is. U traint de bilspieren, en door het bovenlichaam stil te houden werken rug en buik mee. Overal te doen, met steun als dat prettig is.
Ga rechtop staan, eventueel met steun, en span de buik licht aan.
Strek één been naar achteren vanuit de heup.
Het bovenlichaam blijft stil, niet voorover buigen.
Beweeg rustig terug. Daarna het andere been.
Advies: 10x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.
Bespreek met uw behandelaar of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Wat betekent dit voor uw rug
Een zorgvuldig lichamelijk onderzoek geeft bij de meeste rugklachten genoeg houvast om te starten, zonder scan. U weet daarna waar de pijn vandaan komt, wat u zelf kunt doen en wat de behandelaar doet. De andere onderwerpen rond onderzoek en scans staan in het thema diagnose en beeldvorming.
Een verwijzing heeft u niet nodig. Wat uw verzekering vergoedt voor chiropractie, fysiotherapie en manuele therapie leest u bij tarieven en vergoeding.
Uw behandelaars: de chiropractoren, fysiotherapeuten en manueel therapeuten van Rugcentrum Hilversum, onder wie Sten Hofstad (chiropractor), Niels van der Meulen en Niels van Laanen (manueel therapeuten) en Jeroen Vermeer (fysiotherapeut). Tekst bijgewerkt oktober 2026.
Veelgestelde vragen over het lichamelijk onderzoek
Trek kleding aan waarin u makkelijk beweegt, bijvoorbeeld een sportbroek en een shirt. De behandelaar wil uw rug kunnen zien en voelen en vraagt soms om het shirt even omhoog te doen of uit te trekken. Vindt u dat vervelend, zeg het dan. Onderzoeken door dunne kleding heen is ook mogelijk. Schoenen gaan meestal uit voor de testen in stand.
Dat verschilt per klacht en per behandelaar. Bij het online boeken ziet u hoeveel tijd er voor de eerste afspraak staat. Het gesprek neemt vaak het grootste deel in beslag, de testen zelf gaan vlot. Bij een ingewikkelde of langdurige klacht verdeelt de rugspecialist het onderzoek soms over twee afspraken, zodat er ook tijd overblijft voor uitleg en een eerste behandeling.
Ze beantwoorden verschillende vragen. Een MRI laat zien hoe schijven en zenuwen eruitzien, het lichamelijk onderzoek hoe uw rug werkt en waar de pijn op reageert. Bij gewone rugpijn geeft het onderzoek meer bruikbare informatie, omdat veel bevindingen op een scan ook zonder klachten voorkomen. Bij krachtverlies of aanhoudende uitstraling vullen ze elkaar aan; een arts beslist dan over de scan.
Meestal wel. Als het onderzoek duidelijk is, begint de behandelaar in dezelfde afspraak en krijgt u één of twee oefeningen mee, met uitleg in MijnOefening. Zo kunt u thuis direct iets doen. Is er eerst overleg met een collega of een arts nodig, dan hoort u dat ook meteen, met wat u in de tussentijd wel en beter even niet kunt doen.
Nee. Het gesprek bepaalt welke testen nodig zijn. Iemand met uitstraling in een been krijgt een uitgebreider zenuwonderzoek, iemand met pijn bij lang staan meer testen van heupen en rompkracht. Een basis komt altijd terug: kijken, bewegen en voelen. De rugexpert kiest daarbinnen wat uw klacht het beste verklaart, zodat u niet meer testen ondergaat dan nodig.
Laat uw rug onderzoeken door een rugexpert in Hilversum
De rugspecialisten van Rugcentrum Hilversum nemen de tijd voor uw verhaal en voor een volledig onderzoek, en leggen daarna uit wat er speelt. Het rugcentrum zit in Medisch Centrum Dudokpark aan de Hoge Naarderweg 3E. Heeft u acute rugpijn, dan zoeken we binnen 24 uur een plek voor u. Boek online of bel 035 760 06 45.
