Pijn is niet altijd schade: zo werkt rugpijn zonder letsel

Een sneetje van een vel papier doet gemeen pijn, terwijl de schade verwaarloosbaar is. En wie tijdens een wedstrijd een flinke blauwe plek oploopt, merkt dat soms pas onder de douche. Pijn en schade lopen dus niet gelijk op. Dat geldt ook voor de rug.

Pijnonderzoekers omschrijven pijn als een onaangename ervaring die past bij weefselschade of bij de dreiging ervan. Dat laatste is belangrijk. Het lichaam wacht niet tot er iets stuk is, het waarschuwt eerder.

In spieren, gewrichten en schijven zitten sensoren die druk, rek, temperatuur en chemische veranderingen registreren. Hun signalen gaan via het ruggenmerg naar de hersenen. Daar wordt gewogen: wat is dit, heb ik het eerder gevoeld, hoe moe ben ik, is er reden voor zorg? Pas na die weging voelt u pijn, of niet.

De hersenen maken dus een inschatting van gevaar, geen meting van schade. Bij een gebroken been klopt die inschatting precies. Bij rugpijn die weken of maanden aanhoudt, staat het systeem vaak voorzichtiger afgesteld dan nodig is.

Deze pijn gedraagt zich wisselvallig. De ene dag kunt u de hele tuin doen, de andere dag doet de vaatwasser uitruimen al zeer. De plek verschuift soms: vandaag links laag, volgende week meer in het midden of tussen de schouderbladen.

Vaak is er ochtendstijfheid die wegtrekt als u op gang komt, en zeurende pijn na lang zitten. Bewegingen die bij het onderzoek zwaar belasten, zoals bukken met gewicht, gaan soms verrassend goed, terwijl stilzitten in een vergadering lastig is.

De pijn reageert ook op dingen die niets met de rug te maken hebben. Een slechte nacht, een conflict op het werk of een griepje, en de rug meldt zich. Bij schade aan weefsel verwacht u dat niet: een gebroken pols trekt zich niets aan van uw humeur.

Een voorbeeld zoals onze rugexperts het vaak zien: de thuiswerker van begin veertig die al een half jaar rugpijn heeft. Een MRI liet een lichte uitpuiling zien en sindsdien tilt ze niets meer en is ze gestopt met hardlopen. Bij het onderzoek beweegt haar rug goed en zijn kracht en reflexen in orde. Wat opvalt: ze bukt met ingehouden adem en gespannen schouders.

Of denk aan de stratenmaker die na een periode met spit weer aan het werk is, maar elke avond pijn heeft. Zijn rug is sterk. Hij slaapt alleen al maanden vijf uur per nacht en maakt zich zorgen of hij zijn werk kan volhouden.

In beide gevallen is de pijn echt en is er geen schade die haar verklaart. Niels van der Meulen zei daarover in onze podcast:

“Het brein speelt natuurlijk een rol, maar het is niet dat je het inbeeldt of zo. Helemaal niet.”

Niels van der Meulen, manueel therapeut bij Rugcentrum Hilversum, in BeweegBeter #21

Hij sprak op dat moment over langdurige pijn in het algemeen, en voor de rug geldt hetzelfde. Wie begrijpt dat pijn een beschermend signaal is, durft weer te bewegen. En bewegen is precies wat het systeem tot rust brengt. Over die drempel gaat bewegingsangst en pijnperceptie.

Blijf doen wat u gewend was, desnoods in kleinere porties. Wandel elke dag. Wissel zitten af. Slaap op vaste tijden. En kijk kritisch naar wat u uit voorzorg bent gaan laten: tillen, bukken, sporten. Meestal kan dat weer, als u het rustig opbouwt; uw rugspecialist denkt mee over het tempo.

De eerste oefening hieronder is met opzet een bukbeweging. Voor veel mensen met langdurige rugpijn is voorover buigen spannend geworden, terwijl de rug ervoor gemaakt is. De tweede traint balans en controle.

Voorover buigen met gekruiste benen

Past ook in de eerste dagen. U rekt de achterkant van de bovenbenen en de buitenkant van de bil, spieren die bij een stijve onderrug vaak strak staan, en oefent rustig voorover buigen.

1. Ga rechtop staan en kruis de benen.
2. Buig langzaam voorover.
3. Voel de rek achter de bovenbenen en in de billen. Houd 15 seconden vast.
4. Kom omhoog met de buik aangespannen. Wissel de benen en herhaal.

Advies: 3x herhalen, 1 sets, 15 seconden rust.

Knie heffen en vasthouden in stand

Voor als u weer wilt opbouwen. Op één been staan traint de spieren rond heup en bekken die u bij elke stap gebruikt, en geeft vertrouwen in uw balans.

1. Ga rechtop staan, eventueel met steun, en span de buik aan.
2. Hef één been met gebogen knie voor het lichaam.
3. Houd 5 seconden vast en houd het bovenlichaam stil.
4. Zet het been terug en wissel.

Advies: 5x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.

Bespreek met uw behandelaar of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.