Motor control training: uw rug opnieuw leren aansturen
Motor control training is oefentherapie waarbij u leert uw romp, bekken en heupen weer op het goede moment en met de juiste hoeveelheid spanning te gebruiken. Het gaat om sturing, niet om spierballen. Hier leest u hoe die sturing bij rugpijn verandert en hoe de rugspecialist hem met u terugbrengt.
Wat is motor control training bij rugklachten
U pakt een kop koffie van tafel. Nog voor uw arm beweegt, hebben spieren diep in uw romp al aangespannen om de wervelkolom stil te houden. U merkt er niets van. Dat voorwerk heet motor control: de manier waarop het zenuwstelsel spieren aanstuurt, in welke volgorde en hoe hard.
Bij een gezonde rug gaat dat vanzelf. Kleine spieren dicht op de wervels houden elk niveau op zijn plaats. Grote spieren aan de buitenkant maken de beweging. Het verschil tussen die twee groepen staat uitgelegd in stabiliserende versus bewegende spieren.
Sturing is iets anders dan kracht
Iemand kan zware gewichten tillen en toch door zijn rug gaan bij het uitruimen van de vaatwasser. Kracht zegt hoeveel een spier kan leveren. Sturing zegt of hij dat op het goede moment doet, en of hij daarna weer loslaat.
Motor control training oefent dat tweede. De bewegingen zijn klein en licht, de aandacht is groot.
Waardoor raakt de motor control van de rug verstoord
Pijn verandert hoe u beweegt. Dat is de bedoeling: het lichaam beschermt een plek die zeer doet. Het probleem ontstaat als die bescherming blijft nadat de rug al hersteld is.
Na een periode met rugpijn
Onderzoekers zagen bij mensen met rugpijn dat de diepe buik- en rugspieren later aanspannen dan bij mensen zonder klachten. De grote spieren aan de buitenkant nemen het over en blijven aanstaan. Dat voelt als een rug die nooit ontspant en ‘s avonds moe is van niets doen. Meer over die diepe laag leest u bij zwakte in de diepe rompspieren.
Bewegen uit voorzorg
Wie een keer door zijn rug is gegaan, bukt daarna anders. Stijf, met ingehouden adem, de rug als een plank. Manueel therapeut Niels van der Meulen test dat in de behandelkamer op een eenvoudige manier:
“(…) dan gooi ik de pen op de grond, nou ja, vaak zeg ik: net alsof ik dat doe. Hoe zou je hem oppakken?”
Niels van der Meulen, manueel therapeut bij Rugcentrum Hilversum, in BeweegBeter #3
Het antwoord zegt veel. De een zakt door de knieën en houdt de rug kaarsrecht, de ander steunt met een hand op het bovenbeen. Zo’n voorzichtige manier van bewegen voelt verstandig, maar houdt spanning en klachten vaak juist in stand. Hoe dat werkt, staat in bewegingsangst en pijnperceptie.
Heupen en bovenrug die niet meedoen
Sturing gaat ook over verdelen. Bukken hoort vooral uit de heupen te komen, draaien uit de bovenrug. Zijn die stijf, of bent u ze door jaren zitten minder gaan gebruiken, dan vangt de onderrug alles op.
Wat zegt onderzoek over motor control training bij rugpijn
Motor control training is goed onderzocht, vooral bij rugpijn die langer dan drie maanden bestaat. De uitkomst is tweeledig, en beide helften zijn het vertellen waard.
De eerste helft: mensen die deze training volgen, hebben gemiddeld minder pijn en kunnen meer dan mensen die alleen advies of een minimale behandeling krijgen. De tweede helft: vergeleken met andere vormen van oefentherapie, zoals algemene krachttraining, is het verschil klein of afwezig. Het is dus een goede manier van oefenen, maar niet de enige.
Voor wie het het meest oplevert
Richtlijnen voor lage rugpijn raden oefentherapie aan zonder één soort boven de andere te zetten. Wat het best werkt, is wat bij uw rug past en wat u volhoudt. Motor control training past vooral als het onderzoek laat zien dat u verkrampt of eenzijdig beweegt, als de klacht steeds terugkomt of als zwaardere training nog te veel pijn geeft. Beweegt u al soepel en ontbreekt vooral kracht, dan slaan we deze stap grotendeels over.
Hoe ziet motor control training bij het rugcentrum eruit
De training loopt van klein naar groot. Hoe lang u bij een stap blijft, verschilt per persoon. De een heeft de eerste drie in twee weken onder de knie, de ander doet er zes weken over.
Kijken hoe u nu beweegt. U bukt, tilt een krat, gaat zitten en staat op één been. De rugexpert let op waar de beweging vandaan komt en waar u vasthoudt.
De middenstand vinden. Liggend op de rug zoekt u de stand van het bekken tussen hol en bol. U leert die vast te houden met lichte spanning in de buik, terwijl u doorademt.
Heup en rug los van elkaar bewegen. Een been strekken, een knie heffen, een arm optillen: de romp blijft stil terwijl de rest beweegt.
Dezelfde sturing in gewone bewegingen. Bukken vanuit de heupen, opstaan uit een stoel, draaien om iets van de achterbank te pakken.
Belasting erbij. Gewicht, tempo en herhalingen gaan omhoog, tot de beweging ook onder vermoeidheid goed blijft.
In de oefenruimte gebruiken we bij stap twee en drie vaak de stabilizer. Dat is een luchtkussentje met een drukmeter dat onder de onderrug ligt. Beweegt het bekken mee, dan loopt de wijzer weg en ziet u wat u nog niet voelt.
Zo pakt de rugspecialist motor control training aan
Sturing oefenen lukt slecht in een rug die op slot zit of bij elke beweging pijn doet. Daarom doen bij Rugcentrum Hilversum drie vakken mee. Elke behandelaar is rugspecialist bij het rugcentrum en kijkt met een eigen bril naar uw manier van bewegen.
De chiropractor
De chiropractor onderzoekt per wervelsegment of de beweging er wel is. Een niveau dat vastzit, behandelt hij met een manipulatie of een lichte mobilisatie, op de drop-tafel of met de Activator. Bij uitstraling gebruikt hij de flexie-distractietafel. Daarna heeft oefenen meer kans, omdat de rug kan doen wat u hem vraagt.
De fysiotherapeut
De fysiotherapeut leidt de training zelf. Hij bekijkt uw beweegpatroon, kiest de oefeningen en bouwt ze op in de oefenruimte met de apparatuur van Dr. Wolff. Staan spieren zo strak dat ze de sturing in de weg zitten, dan behandelt hij die eerst.
De manueel therapeut heeft na zijn opleiding fysiotherapie een master manuele therapie gevolgd. Hij maakt stijve gewrichten van rug, bekken en ribben los en laat u in dezelfde afspraak de nieuwe ruimte aansturen. Manuele therapie en motor control training liggen daardoor dicht bij elkaar: eerst ruimte, dan controle.
De drie werken in één dossier. Merkt de ene rugexpert dat een oefening telkens vastloopt op hetzelfde gewricht, dan kijkt een collega van een ander vak mee. U hoeft daar niets voor te regelen.
Wat betekent motor control training voor uw rug
Verwacht geen zweet en geen spierpijn in de eerste weken. Verwacht wel dat het saai kan zijn en meer aandacht vraagt dan u denkt. Vijf tot tien minuten per dag is genoeg, als u het elke dag doet. Het zenuwstelsel leert van herhaling, niet van één lange sessie.
Blijf intussen gewoon bewegen. Wandelen, fietsen en uw werk doen horen erbij. Het doel is dat u straks weer beweegt zonder erbij na te denken.
Twijfelt u of een oefening goed gaat, vraag het uw rugspecialist bij de volgende afspraak. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk. Verwante onderwerpen staan in het thema behandeling en herstel.
Twee oefeningen voor motor control van rug en heup
Middenstand van het bekken vinden met stabilizer
Voor als de ergste pijn gezakt is. Hiermee leert u de stand van het bekken tussen hol en bol vinden en vasthouden. U oefent dit eerst in de praktijk, waar de drukmeter voor u klaarligt.
Ga op uw rug liggen met opgetrokken knieën, de stabilizer onder de onderrug en de meter in de hand.
Kantel het bekken naar voren en achteren tot de meter op de afgesproken waarde staat.
Houd die stand 20 tot 30 seconden vast en blijf rustig ademen.
Ontspan en herhaal.
Advies: 5x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.
Gebogen been naar achteren bewegen in zijlig
Voor als de ergste pijn gezakt is. Deze oefening traint de bilspieren en leert de heup te bewegen zonder dat de rug meedraait.
Ga comfortabel op uw zij liggen met de knieën gebogen en span de buik licht aan.
Beweeg het bovenste been met gebogen knie zo ver mogelijk naar achteren.
De rug beweegt niet mee.
Beweeg langzaam terug. Daarna de andere kant.
Advies: 15x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.
Bespreek met uw behandelaar of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.
Fysiotherapie en manuele therapie worden vergoed uit de aanvullende verzekering; het aantal behandelingen hangt af van uw polis. Wat u zelf betaalt, vindt u bij tarieven en vergoeding.
Uw behandelaars: de chiropractoren, fysiotherapeuten en manueel therapeuten van Rugcentrum Hilversum, onder wie Sten Hofstad (chiropractor), Niels van der Meulen en Niels van Laanen (manueel therapeuten) en Jeroen Vermeer (fysiotherapeut). Tekst bijgewerkt oktober 2026.
Niet helemaal. Core stability richt zich op kracht en uithouding van de rompspieren, bijvoorbeeld met planken. Motor control training gaat eraan vooraf: eerst leren de goede spieren op het goede moment te gebruiken, en ook weer te ontspannen.
In de praktijk lopen ze in elkaar over. De rugexpert begint licht en precies en maakt het zwaarder zodra de beweging klopt.
De eerste verandering is meestal dat een beweging lichter of minder gespannen voelt. Sommige mensen merken dat binnen een paar weken, bij anderen duurt het langer, zeker als de klacht al jaren speelt.
De rugspecialist spreekt vooraf af waaraan u de vooruitgang meet: langer zitten, zonder nadenken bukken, een nacht doorslapen.
De oefeningen zijn licht en horen geen scherpe pijn te geven. Een bekend, zeurend gevoel dat tijdens het oefenen opkomt en binnen een uur weer zakt, is geen reden om te stoppen.
Neemt de pijn toe of trekt hij het been in, dan past de therapeut de oefening aan. Dat is geen stap terug maar gewoon bijsturen.
Vaak wel, in een aangepaste vorm. De rugspecialist test eerst kracht, gevoel en reflexen. Is de zenuw nog erg prikkelbaar, dan beginnen we liggend en zonder buigen onder belasting.
Naarmate de uitstraling afneemt, komen zitten, bukken en tillen erbij. Of een scan of ingreep nodig is, beslist een arts.
De precieze oefeningen van het begin hoeft u niet uw hele leven te doen. Ze zijn een opstap. Zodra de sturing vanzelf gaat, neemt gewone training het over: kracht, wandelen, sport.
Veel mensen houden twee of drie oefeningen aan als onderhoud, een paar minuten op een paar dagen per week.
Laat uw manier van bewegen bekijken door een rugexpert
Wilt u weten of uw rugklacht met sturing te maken heeft? De rugspecialisten van Rugcentrum Hilversum bekijken hoe u bukt, tilt en draait en vertellen wat ze zien. Een verwijzing is niet nodig. Acute klachten proberen we binnen 24 uur te plaatsen.
