Facetgewrichten: wat ze doen en waarom ze pijn kunnen geven

U komt overeind uit de autostoel en halverwege schiet er een steek in de onderrug, een paar centimeter naast het midden. Een minuut later loopt u weer, wat stijf. Dat verhaal horen wij elke week, en vaak wijst het naar een facetgewricht.

Deze gewrichten zijn zo groot als een vingertop en liggen diep onder de rugspieren. Op een foto vallen ze nauwelijks op. Toch gaat er geen beweging van de rug of nek voorbij zonder dat ze meedoen. Ze horen bij de basis van de anatomie van de rug, samen met de wervels en de schijven.

Elke wervel heeft aan de achterkant vier kleine uitsteeksels met een gewrichtsvlak: twee naar boven en twee naar beneden. Het onderste vlak van de ene wervel past op het bovenste vlak van de wervel eronder. Zo ontstaan per niveau twee facetgewrichten, links en rechts. De officiële naam is zygapofysair gewricht; facet betekent vlakje.

De bouw van een facetgewricht

Het is een echt gewricht, net als een vingerkootje. De vlakken zijn bekleed met glad kraakbeen. Eromheen zit een kapsel dat een beetje gewrichtsvocht vasthoudt, de smering. In dat kapsel liggen veel zenuwuiteinden. Ze melden aan de hersenen hoe de wervel staat en hoe snel hij beweegt, en ze geven pijn door als het kapsel te ver wordt opgerekt of ingeklemd.

Samen met de schijf aan de voorkant vormen de twee facetgewrichten een driepoot. De tussenwervelschijf draagt het meeste gewicht, de facetgewrichten sturen de richting. Wordt een schijf met de jaren platter, dan krijgen de gewrichten erachter meer druk te verwerken.

Een facetgewricht houdt van afwisseling. Uren in dezelfde stand, zittend of staand, zet het kapsel steeds op dezelfde plek onder spanning. Lang hol staan, bijvoorbeeld bij het aanrecht of boven een strijkplank, drukt de vlakken tegen elkaar. Een onverwachte draai met gewicht in de handen kan het kapsel even klem zetten.

De spieren reageren meteen. Ze spannen aan om het gewricht te beschermen, en dat voelt als een rug die op slot zit. Die kramp is een reactie, geen schade. Met de jaren wordt het kraakbeen dunner en groeien de randen van het gewricht iets aan; dat heet facetartrose. Het hoort bij ouder worden en geeft bij veel mensen geen klachten. Meer daarover staat in het artikel over slijtage op scans en leeftijd.

Sten Hofstad zei er in de BeweegBeter-podcast dit over:

“Wat ik eigenlijk zelden zie in de praktijk, en wat ik ook van collega’s hoor, is dat het alleen één gewrichtje is wat de oorzaak is van de klacht.”

Sten Hofstad, chiropractor bij Rugcentrum Hilversum, in BeweegBeter #20

Een geïrriteerd facetgewricht komt dus bijna nooit alleen. Er hoort een stijve heup bij, een bovenrug die niet meedraait of een romp die te weinig steun geeft. De rugspecialist zoekt daarom verder dan dat ene gewricht.

De rugspecialist van Rugcentrum Hilversum laat u buigen, strekken en draaien en let op welke beweging de pijn oproept. Daarna voelt hij per niveau hoe de gewrichten bewegen.

De chiropractor: het vastzittende segment

De chiropractor zoekt het niveau waar een facetgewricht niet meer open of dicht schuift. Dat segment krijgt een korte, gerichte manipulatie of een rustige mobilisatie. Is de rug daar te pijnlijk voor, dan werkt hij met de drop-tafel of de Activator. De knap die u soms hoort, is gas dat vrijkomt uit het gewrichtsvocht.

De fysiotherapeut: steun rond het gewricht

De fysiotherapeut maakt de verkrampte spieren naast het gewricht los met spiertechnieken of dry needling. Daarna traint hij de diepe rompspieren en de bilspieren, zodat de rug bij strekken en tillen minder in het gewricht hangt. Het schema voor thuis krijgt u in MijnOefening.

De manueel therapeut: gewrichten weer laten glijden

De manueel therapeut, een fysiotherapeut met een masteropleiding manuele therapie, beweegt de facetgewrichten van rug, bekken en ribben in de richting die beperkt is. Na de mobilisatie of manipulatie oefent u dezelfde beweging actief. Zo werkt manuele therapie bij een stijve rug het langst door.

Meestal begint u bij één van de drie. Blijkt bij de tweede afspraak dat de heup of de romp de facetgewrichten blijft belasten, dan loopt uw behandelaar bij een collega binnen. Het plan en het dossier blijven hetzelfde.

Heup omhoog en schouder omlaag aan dezelfde kant

Past ook in de eerste dagen. Deze beweging maakt de ene zijkant van de romp kort en de andere lang, zodat de gewrichten van de onderrug in de zijrichting loskomen.

1. Sta rechtop.
2. Trek de rechterheup omhoog en tegelijk de rechterschouder omlaag.
3. Beweeg langzaam terug.
4. Herhaal aan de linkerkant.

Advies: 10x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.

Plank op onderarmen en knieën

Voor als de ergste pijn gezakt is. Met de knieën op de grond traint u de rompspieren die de onderrug steunen, met minder gewicht dan bij de volledige plank.

1. Ga op handen en knieën staan en steun op de onderarmen.
2. Span de buik aan.
3. Breng het gewicht op de onderarmen en laat het lichaam naar voren zakken tot rug en bovenbenen één lijn zijn.
4. Houd 20 seconden vast en zak terug.

Advies: 1x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.

Bespreek met uw behandelaar of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.

Wissel van houding voordat de rug erom vraagt. Staat u lang, zet dan één voet op een opstapje of de onderste plank van een kast; dat haalt de holling uit de onderrug. Zit u lang, sta dan elk half uur op en maak een paar rustige draaibewegingen.

Kom ‘s ochtends in twee stappen overeind: eerst op de zij, dan met de armen omhoog duwen. Loop daarna een paar minuten door het huis voordat u bukt. Wandelen is de eenvoudigste smering: bij elke stap schuiven de vlakken een klein stukje over elkaar.

Vermijd bewegen niet. Een beweging die even gevoelig is, mag. Wordt de pijn tijdens een oefening steeds scherper, maak hem dan kleiner en bouw later weer uit.

Een steek uit een facetgewricht voelt heftig, maar het gewricht is geprikkeld en niet stuk. Het wil bewegen, in kleine stappen. Zakt de pijn na een week niet, of komt hij om de paar maanden terug, dan is het zinvol om een rugspecialist te laten nakijken welk segment achterblijft en waarom. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.

U kunt zonder verwijzing terecht. Wat uw verzekering vergoedt voor chiropractie, fysiotherapie en manuele therapie hangt af van uw aanvullende pakket; het overzicht staat op de pagina tarieven en vergoeding.

Uw behandelaars: de chiropractoren, fysiotherapeuten en manueel therapeuten van Rugcentrum Hilversum, onder wie Sten Hofstad (chiropractor), Niels van der Meulen en Niels van Laanen (manueel therapeuten) en Jeroen Vermeer (fysiotherapeut). Tekst bijgewerkt oktober 2026.