Opbouw van de wervelkolom: wervels, schijven en zenuwen

Een mens heeft 33 wervels. De bovenste 24 zijn los van elkaar en kunnen bewegen: zeven nekwervels, twaalf borstwervels en vijf lendenwervels. Daaronder zitten vijf wervels die tot het heiligbeen zijn vergroeid en drie tot vijf kleine wervels die samen het stuitje vormen.

Elke wervel heeft een wervellichaam aan de voorkant, het dragende blok, en een wervelboog aan de achterkant. Samen omsluiten ze het wervelkanaal, de koker voor het ruggenmerg. Het knobbeltje dat u midden op uw rug voelt, is het doornuitsteeksel van de boog. Alle onderdelen hebben een eigen artikel in het thema rug en anatomie.

Van boven naar beneden verandert de vorm van de wervels, omdat elk deel ander werk doet.

De zeven nekwervels zijn de kleinste en beweeglijkste. De atlas (C1) draagt de schedel en laat u ja knikken. De draaier (C2) heeft een tand waar de atlas omheen draait; ongeveer de helft van het nee schudden komt uit dat ene gewricht.

Een hoofd weegt vier tot vijf kilo en de diepe nekspieren houden dat de hele dag in balans. Meer hierover staat in de nek: anatomie en kwetsbaarheid.

Aan elk van de twaalf borstwervels zit links en rechts een rib vast. Samen met het borstbeen vormen ze de borstkas, een kooi rond hart en longen. Dit deel buigt minder dan de nek en de onderrug, maar een groot deel van uw rompdraaiing komt eruit.

Waar zitten de longen op de rug? Achter de ribben, aan weerszijden van de borstwervels. Ze beginnen net boven het sleutelbeen en reiken aan de rugzijde tot ongeveer de tiende rib, een handbreedte boven de taille. De lage rug ligt daar een flink stuk onder.

De vijf lendenwervels zijn de grootste: hoe lager in de rug, hoe meer gewicht erboven. Ze buigen en strekken goed, maar draaien per niveau maar een paar graden.

De spieren van de onderrug liggen in lagen. Het diepst ligt de multifidus: korte spierbundels die van wervel naar wervel lopen en elk segment bijsturen. Daaroverheen lopen de lange rugstrekkers (erector spinae).

Opzij ligt de vierkante lendenspier (quadratus lumborum), tussen de onderste rib en de bekkenkam. Aan de voorkant hecht de grote heupbuiger (psoas) aan de lendenwervels.

Het heiligbeen is een driehoekig bot dat uit vijf wervels is samengegroeid. De gewrichten links en rechts heten de SI-gewrichten (sacro-iliacale gewrichten). Ze bewegen een paar millimeter, en toch gaat bij elke stap het gewicht van de romp erdoorheen.

Het stuitje is het puntje onder aan het heiligbeen. Banden en spieren van de bekkenbodem hechten eraan vast. Na een val op de billen kan het weken gevoelig blijven.

Tussen de wervellichamen liggen 23 tussenwervelschijven. Alleen tussen de atlas en de draaier zit er geen. Een schijf heeft een taaie buitenring van vezels (de annulus) en een geleiachtige kern (de nucleus). Sten Hofstad legt in onze podcast uit wat zo’n schijf doet:

“Dankzij tussenwervelschijven kunnen we bewegen, en het werkt ook een beetje als schokabsorber. (…) Het is een heel stug materiaal.”

Sten Hofstad, chiropractor bij Rugcentrum Hilversum, in BeweegBeter #2

Stug dus, geen broos kussentje. Een schijf heeft nauwelijks bloedvaten en voedt zich doordat u beweegt. Overdag perst de druk er vocht uit, ‘s nachts zuigt hij zich weer vol. Daarom bent u ‘s ochtends ongeveer een centimeter langer dan ‘s avonds.

Puilt de kern door een verzwakte ring naar buiten en prikkelt hij een zenuw, dan heet dat een hernia. Wat een schijf aankan, leest u bij de functie van tussenwervelschijven.

Het ruggenmerg loopt door het wervelkanaal tot ongeveer de eerste of tweede lendenwervel. Lager lopen alleen nog losse zenuwwortels, samen de paardenstaart (cauda equina). Op elk niveau verlaat links en rechts een zenuw de wervelkolom door een opening tussen twee wervels, het foramen. In totaal zijn dat 31 paar zenuwen.

Elke zenuw bedient een eigen strook huid en een eigen groep spieren. Daarom leest de rugspecialist aan de plek van tintelingen vaak af welk niveau meedoet. Lees verder bij hoe zenuwen uittreden tussen wervels.

Botten, schijven en banden vormen de passieve steun. Zonder spieren zou de wervelkolom al onder een lichte last doorknikken. De diepe spieren, zoals de multifidus en de dwarse buikspier, spannen een fractie eerder aan dan u een arm of been beweegt. De oppervlakkige spieren, zoals de rugstrekkers en de brede rugspier, leveren de kracht voor bukken, tillen en draaien.

Elk onderdeel kan gevoelig worden: een gewricht dat te lang in één stand stond, een spier die te veel moest opvangen, een verrekte band. Pijn is dan een waarschuwing, geen schaderapport.

Bij de meeste mensen met rugpijn is geen beschadiging aan te wijzen. Richtlijnen voor lage rugpijn, zoals die van het KNGF, raden daarom aan te blijven bewegen. Maakt u zich zorgen? Neem contact op met de praktijk.

Bot, schijf, band en spier zijn levend weefsel. Ze worden sterker van wat u regelmatig doet en zwakker van wat u laat liggen. Wie na een winter op de bank in één zaterdag de schuur leegruimt, kent het gevolg.

Een wervel gaat niet scheef staan en hoeft niet teruggezet te worden. Wat u als vastzitten voelt, is een gewricht dat minder beweegt, met spieren die eromheen aanspannen.

Het tweede misverstand: wat op de scan staat, verklaart de pijn. Onderzoek bij mensen zonder klachten laat zien dat uitpuilende schijven en slijtage met de leeftijd heel gewoon worden. Of een MRI nodig is, beslist een arts.

Kennis van de bouw is onze plattegrond bij het onderzoek: welk onderdeel geeft de pijn, en waarom nu? Wat u bij de rugspecialist in Hilversum kunt verwachten, staat op een aparte pagina.

De chiropractor: beweging per wervel

De chiropractor is vijf jaar universitair opgeleid op wervelkolom en zenuwstelsel. Hij test wervel voor wervel hoe de facetgewrichten bewegen. Wat achterblijft, behandelt hij met een gerichte handgreep, de drop-tafel of de Activator. Bij uitstraling vanuit een schijf gebruikt hij de flexie-distractietafel.

De fysiotherapeut: spieren en belastbaarheid

De fysiotherapeut meet wat uw rug aankan en legt dat naast wat uw dag vraagt. Hij traint de diepe en de oppervlakkige spieren in de oefenruimte en behandelt verkrampte spieren met triggerpointtechnieken of dry needling. Voor thuis krijgt u een schema in MijnOefening.

De manueel therapeut: gewrichten van rug, bekken en ribben

De manueel therapeut is fysiotherapeut en heeft daarna de master manuele therapie gevolgd. Hij maakt stijve gewrichten van wervelkolom, bekken en ribben los met mobilisaties en manipulaties, en laat u de vrijgekomen beweging meteen oefenen. Meer leest u bij manuele therapie bij rug- en nekklachten.

De drie werken in één gebouw, met één dossier. Uw rugexpert haalt er een collega bij als dat het herstel helpt.

Wervel voor wervel afrollen in stand

Voor als de ergste pijn gezakt is. U leert de rug over de hele lengte te buigen in plaats van in één knik.

1. Ga rechtop staan en laat het hoofd zakken.
2. Rol de rug wervel voor wervel af; de handen glijden mee langs de benen.
3. Houd de eindstand 3 seconden vast.
4. Kom langzaam omhoog, beginnend bij het bekken, met de buik aangespannen.

Advies: 5x herhalen, 3 sets, 30 seconden rust.

Romp draaien in langzit met gebogen been

Voor als de ergste pijn gezakt is. Deze rek maakt de taille en de onderrug soepeler.

1. Ga op de grond zitten met gestrekte benen en leun op de handen achter u.
2. Zet één voet over het gestrekte been en pak de knie met de tegenoverliggende hand.
3. Draai de romp naar de kant van het gebogen been tot u rek voelt in de taille.
4. Houd 15 seconden vast. Daarna de andere kant.

Advies: 3x herhalen, 1 set, 15 seconden rust.

Bespreek met uw behandelaar of deze oefening de beste keuze is voor uw klacht. Maak een afspraak.

Een rug met zoveel schakels is gemaakt om te bewegen. Wissel van houding voordat u stijf wordt en loop elke dag een stuk. Blijft de pijn langer dan twee tot drie weken of straalt hij uit, laat er dan een rugexpert naar kijken.

Chiropractie, fysiotherapie en manuele therapie worden vergoed uit de aanvullende verzekering, afhankelijk van uw polis. De details staan bij tarieven en vergoeding.

Uw behandelaars: de chiropractoren, fysiotherapeuten en manueel therapeuten van Rugcentrum Hilversum, onder wie Sten Hofstad (chiropractor), Niels van der Meulen en Niels van Laanen (manueel therapeuten) en Jeroen Vermeer (fysiotherapeut). Tekst bijgewerkt oktober 2026.